ЖаңалықтарҚоғам

Астана қаласы бойынша жинақ­талған зейнетақы жинақтарының жалпы сомасы 716,3 миллиард теңгеге жетті

Әрбір адам өзіне ерте ме, кеш пе, «Зейнет жасында қалай өмір сүремін?» деген сұрақты қояры сөзсіз. Біз осы мәселе төңірегінде «БЖЗҚ» АҚ Астана қаласындағы филиалының директоры – басқарушы директоры Мұрат Тұрсынұлы Шариповпен сұхбат құрдық.

– Мұрат Тұрсынұлы, зейнет жа­сына дейін лайықты қаржы жи­науға бола ма? Соңғы кездері бұл сұрақ қоғамда жиі көтеріле ­бас­­та­ды. Сіздің ойыңызша, бұл сұрақ бірінші кезекте кім­ге бағытталған? Мемлекетке ме, жұ­мыс берушіге ме, әлде жұмыс­керге ме?
– Бұл сұрақ барлығымызға қатысты. Қазақстан ұрпақтар ынтымақтастығына негізделген ортақ зейнетақы жүйесінен зейнетақы қорындағы зейнетақы шоттарына қаржы жинауға негізделген жинақтаушы зей­нетақы жүйесіне ауысқанына жиырма жылға жуық уақыт өтті. Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің басты қағидаларының бірі – салымшының меншігі болып табылатын зейнетақы жинақтары және зейнетақы жарналарының инфляция деңгейін ескере отырып сақталуына мемлекеттің кепілдік беруі.
Ортақ жүйеге қатысушылар – 1998 жылдың 1 қаңтарына дейін кемінде алты айлық еңбек өтілі бар азаматтар.
Ал 2040 жылдан бастап зей­неткерлікке шығатындарда мұндай еңбек өтілі болмайды, сәйкесінше олар, негізінен, өздерінің жеке зейнетақы шоттарында жинақталған зейнетақы жинақтарына ғана үміт арта алады.
Зиянды еңбек жағдайлары бар жұмыстармен айналысатын жұмыскерлер үшін 2014 жылдан бері олардың жеке зейнетақы шотына жұмыс берушілердің өз қаражаты есебінен жұмыскердің айлық табысының 5 пайызы мөлшерінде міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары аударылып келеді. Жекелеген өндірістер, жұмыстар, денсаулыққа зиянды еңбек жағдайлары кәсіптер Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1562 қаулысымен бекітілген ерекше тізбеде көрсетілген.
2020 жылдан бастап жинақ­таушы зейнетақы жүйесінің тағы бір құрамдауышы – шартты-жинақтаушы құрамдауышты енгізу жоспарланып отыр. Бұл ретте барлық жұмыс беру­ші­лер (еңбек жағдайларына қара­мас­тан) өз қаражаты есебінен жұмыс­керлерінің пайдасына олардың айлық табысының 5 па­йызы мөлшерінде жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын зейнетақы қорына аударатын болады. Бұл жарналар жұмыскердің табысына кері әсер етпейді.
Бұл жинақтар жұмыскердің меншігі болып табылмайды және мұраға қалдырылмайды. Егер міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан зейнетақы жинақтары зейнеткерге таусылғанша төленетін болса, шартты зейнетақы шотындағы жинақтар оған өмір бойына ай сайын төленіп отырады. Заң бойынша шартты зейнетақы шоттарындағы жинақтар зейнеткерлікке шыққан жандарға, сондай-ақ, мүгедектігі мерзімсіз болып белгіленген бірінші және екінші топтардағы мүгедектерге төленеді. Бірақ бұл үшін жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары шартты зейнетақы шотына кемінде 60 ай (5 жыл) тұрақты түрде аударылған болуы керек.
Сонымен, барабар зейнетақы мемлекет және бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан төленетін төлемдерден құралады.
Мемлекет зейнетақының базалық деңгейін қамтамасыз етеді (2018 жылдың шілдесінен бастап базалық зейнетақы еңбек өтілі мен жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты есептелетін болады) және зейнетақы жинақтарының инф­ляция деңгейін ескере отырып сақталуына кепілдік береді.
Бірақ негізгі жауапкершілік жұмыскерге және жұмыс берушіге жүктеледі. Бұл ретте жұмыс беру­ші зейнетақы жарналарының зейнетақы қорына уақытылы аударылып отыруына жауап береді. Егер салымшы зейнетақы жарналарын 35 жыл бойы жылына кемінде 10 реттен аударып отыратын болса, зейнет жасына жеткенде, ай сайын өз жалақысының кемінде 40 пайызын құрайтын зейнетақыға үміт арта алады. Бұл әлемдік стандартқа сәйкес келеді. Зейнетақы сомасын ерікті зейнетақы жарналары және басқа да жақсы ойластырылған инвестиция есебінен ұлғайтуға болады.
– Зейнетақы жинақтарының сақталуына қандай да бір кепілдік бар ма? Жиған-тергеніміздің сақталатындығына сенімді бол­ғымыз келеді…
– Қазақстанда зейнетақы жинақ­тарының сақталуына мемлекет тарапынан кепілдік берілетін бірегей жүйе қалыптастырылған.
«Зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан Республикасы заңының 5-бабына сәйкес мемлекет зейнеткерлік жасқа толған алушыларға Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы мiндеттi зейнетақы жарналарының, мiндеттi кәсіптік зейнетақы жарналарының инфляция деңгейiн ескере отырып, нақты енгізілген мөлшерінде сақталуына кепiлдiк бередi.
Мемлекеттік кепілдік бойын­ша БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинақ­тарының сомасы мен инфляция деңгейін ескере отырып, нақты енгізілген міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары сомасы арасындағы айырма сомасын есептеу және төлеуді «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамының (КЕАҚ) филиалы (бұрынғы Зейнетақы төлемдері жөніндегі мемлекеттік орталық) жүзеге асырады. Зейнетақы жинақтары бойынша бір жолғы төлемді алу үшін осы ұйымға жүгініп, тиісті өтінішті толтыру қажет.
Басқаша айтқанда, мемлекеттік корпорация инфляция деңгейін ескере отырып, нақты енгізілген барлық зейнетақы жарналарының сомасын салымшының зейнет­ақы шотындағы зейнетақы жинақ­тарымен салыстырады. Белгіленген күнге зейнетақы жинақтарының сомасы туралы ақпаратты БЖЗҚ ұсынады.
Егер зейнетақы жинақтарының қалдығы инфляцияны ескере отырып, есептелген жарналардың сомасынан төмен болса, мемлекет айырма сомасын өтейді. Демек, салымшылардың зейнетақы жинақтары сенімді қорғалған және бұл қаржы нарығындағы ахуалдар мен инвестициялық табысқа қатысты жағдайларға тәуелді емес. Зейнетақы жинақтарының БЖЗҚ-да шоғырланғандығы, жалғыз акционері Қазақстан Республикасының Үкіметі екендігі, зейнетақы активтерін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі сенімгерлікпен басқаратындығы да зейнетақы жинақтарының сақталуына септігін тигізеді.
– Қазіргі таңда зейнетақы жинақтарының жалпы сомасы қандай? Қанша қазақстандық азамат жеке зейнетақы шотын ашқан?
– 2017 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша зейнетақы жинақтарының жалпы сомасы 7,4 трлн теңгеден асты. Шарттардың барлық түрлері бойынша салым­шылардың (алушылардың) жеке зейнетақы шоттарының (ЖЗШ) саны – 10,1 млн бірлік, оның ішінде міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) есебінен 9,63 млн бірлік болды. Міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) бойынша салымшылардың ЖЗШ саны 432 мың бірлікті құрады.
Айта кетелік, зиянды еңбек жағдайлары бар барлық ірі мемле­кеттік өнеркәсіптік кәсіпорындар мен ұйымдар осы міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын төлейді.
Бұл жерден біз жұмыс беруші­лердің өз жұмыскерлерімен бірге зейнетақымен қамсыздандыру бойынша жауапкершілікті теңдей бөлісетінін көріп отырмыз.
Ерікті зейнетақы жарналары бойынша жағдай көп жылдан бері өзгеріссіз қалуда.
1 қыркүйектегі жағдай бо­йынша осы жарналар бойынша зейнетақы шоттарының жалпы саны 40 мыңдай бірлікті құрады. Дегенмен ерікті зейнетақы жарналары – зейнетақы жинақтарын толықтырудың бір жолы.
Сонымен қатар, салымшылар үшін маңызды көрсеткіштердің бірі – ол инвестициялық табыс. 2017 жылдың басынан бері салымшылардың жеке зейнетақы шоттарына есептелген таза инвестициялық табыс сомасы 398,57 млрд теңге болды.
Ағымдағы жылдың 1 қыр­күйегіндегі жағдай бойынша БЖЗҚ зейнетақы активтерінің табыстылығы жыл басынан бері 5,78 пайызды құрады. Бұл инфляция деңгейінен 1,9 пайызға жоғары (инфляция 3,9 пайыз болды).
2017 жылғы 1 қыркүйектегі көрсеткіштері бойынша Астана қаласында жеке зейнетақы шоттарының жалпы саны 719051 бірлікті құрады. Олардағы жинақ­талған зейнетақы жинақтарының жалпы сомасы 716,3 миллиард теңгеге жетті.
Оның ішінде міндетті зейнетақы жарналары есебінен жеке зей­нетақы шоттарының саны 703 155 бірлік болды. Міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) бойынша салымшылардың ЖЗШ саны 14 791 бірлікті құраса, ерікті зейнетақы жарналары бойынша 1105 бірлік болды.
– Әрине, бұл статистикалық көрсеткіштер жақсы әсер қал­дырады. Бірақ салымшының шотында қанша ақша жинал­ғанын қалай білуге болады?
– Әрине, бұл – салымшы үшін басты ақпарат. Бүгінде Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры зейнетақы жинақтарының көлемі, жай-күйі туралы ақпарат берудің бірнеше тәсілін ұсынады. Олар:
– БЖЗҚ кеңсесіне келіп өтініш жасау, (республика бойынша Қордың 231 дербес қызмет көрсету орталығы жұмыс істейді, ал біздің өңірде 7 қызмет көрсету аудандық орталығы және 4 бөлімше бар);
– электрондық тәсіл – бұл ретте зейнетақы жинақтарының жай-күйі туралы ақпарат салымшының ЖЗШ ашу туралы өтінішінде немесе хабарлау тәсілін өзгерту туралы келісімге қол қою кезінде көрсеткен электрондық поштасына жолданады;
– пайдаланушының логині ретінде тіркелген жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН) мен құпия сөзі (пароль) немесе электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалана отырып интернет арқылы алу;
– ҚР электрондық үкіметі порталында (www.egov.kz) тіркеліп, электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) алған жағдайда осы сайттың «Әлеуметтік қамтамасыз ету»;
– «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры салымшысының (алушысының) зейнетақы жинақ­тарының (инвестициялық кірістерін ескере отырып) жай-күйі туралы ақпарат беру» бөлімдеріне кіріп алу, бұл үшін электрондық үкімет порталына тіркеліп, элек­трондық цифрлық қолтаңба алу керек;
– пошта байланысы арқылы алу.
Қазіргі таңда жеке зейнетақы шоты туралы ақпарат алудың ең қарапайым, ыңғайлы және үнемді тәсілі – ол ақпаратты интернет арқылы алу.
2017 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша шамамен 3,57 миллион адам Қордың ресми сайтын немесе әртүрлі операциялық жүйелерде жұмыс істейтін смартфондар мен планшеттерге арналған «ENPF» ұялы қосымшасын пайдалану мүмкіндігіне ие. Олар зейнетақы жинақтарының жай-күйін кез келген уақытта кез келген жерде бақылай алады.
– БЖЗҚ-ның онлайн тәртібінде көрсететін тағы қандай қыз­меттері бар?
– Зейнетақы қоры көрсетілетін қызметтерді жаңғырту және оңтайландыру жолында салымшылар мен алушыларға жаңа, заманауи қызметтер ұсынады. Олар салымшыларды уақыт шығындап Қорға келіп, құжат толтырудан құтқарады.
2017 жылдың маусымында Қор бірқатар жаңа сервистерді іске қосты. Оларды атап айтар болсақ: қор кеңсесіне келмей-ақ, сайттағы жеке кабинет арқылы электрондық цифрлық қолтаңбаның көмегімен міндетті зейнетақы жарналарын есепке алу бойынша зейнетақы шотын ашу және зейнетақы төлемдерін тағайындау жөнінде өтініш беру, сондай-ақ, сол өтініштердің орындалу барысын қадағалау мүмкіндігі.
Зейнетақы төлемдерін тағайын­дау туралы өтініш беру үшін электрондық цифрлық қолтаңбадан басқа, 20 саннан тұратын банктік шот туралы мәлімет және банктің деректемелері керек. Теңгелік шотты екінші деңгейдегі банкте немесе «Қазпошта» бөлімшесінде ашуға болады. Бұл ретте өтінішке ұялы телефон нөмірі көрсетілген жағдайда, Қор салымшыға өтінішінің орындалу барысы жөнінде СМС-хабарлама жіберіп отырады.
Қазіргі таңда аталған қызметтерді электрондық үкімет порталы ар­қылы іске қосу жұмыстары жүргізіліп жатыр.
2017 жылдың тамыз айында жаңа электрондық сервис – салымшының (алушының) деректемелеріне, дәлірек айтқанда, оның жеке басын куәландыратын құжаттың деректеріне, пошта және (немесе) электрондық мекенжайға, (үй, жұмыс, ұялы) телефон нөмір­леріне өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізу қызметі қолжетімді болды. Бұл қызметті пайдалану үшін салымшыда (алушыда) электрондық цифрлық қолтаңбаның (ЭЦҚ) маңызды кілті, сондай-ақ, Қордың дерекқорында ашылған жеке зейнетақы шо­ты болуы керек. Осылайша, БЖЗҚ салымшыға (алушыға) жинақтаушы зейнетақы жүйесінде болған бүкіл кезеңі ішінде – жеке зейнетақы шотын ашқаннан бастап зейнетақы төлемдерін алғанға дейін оған қолдау көрсетіп, ілеспе қызмет көрсетуге дайын.

Нұрдәулет КӘКІШЕВ

Close